بارها به نابخردی گذشته‌گان خندیده‌ام

برای جنگجویی گریسته‌ام

که پس از واپسین شلیک

فرصتِ به خود خندیدن نیافته‌است.

متأسفم،

خیلی متأسفم

که رهبران مهمِ جهان

به فرصتی نیندیشیده‌اند

تا به دروغ‌هایی که گفته‌اند

در برابرِ مردم بلند بخندند!
■

عزیزالله ایما

پدر می‌گفت: «خان محمدگل خان ارباب می‌گويد – پادشاه سايۀ خداست.» 
 دختر وقتی از دور، ديوار های قلعۀ  خان محمدگل خان ارباب را مي‌ديد؛ مي‌ترسيد. حس مي‌کرد پيوندی ويا چيزی که آدم نمي‌تواند آن را بيان کند، ميان سايۀ خدا و ديوارهای بلند قلعۀ خان وجود دارد.   

مردم – زن چهارم خان محمدگل خان ارباب را که سالی کوچک تر از فرزنِدِ زِنِ اول خان محمدگل خان ارباب بود، به خاک می‌سپردند – می‌گفتند: «خان در شبی عروسی کرده بود که همه جن‌ها و بلاها آزاد بوده اند و زن در همان شب زده شده‌است.»    

گل‌بيگم نديم و خدمتگار زن اول خان مي‌گفت که زن اول خان محمد گل خان ارباب می‌گويد: «اگر من نيز در شب اول عروسی تعويذ رِدِ بلا نمي‌داشتم، مرده بودم.»    

 زن اول خان محمدگل خان ارباب می‌گفت: «آن شب وقتی تمام وزن خان محمدگل خان ارباب با آن شکم بزرگ و 
هيکل بزرگتر از آن به رويم افتاد، آن قدر فرياد زدم که خون از گلويم پريد …»

 زن اول خان محمدگل خان ارباب به ياد می آورد و مي‌گفت: «تعويذ رِدِ بلا که هميشه در گردنم آويزان ميبود، کارش را کرد. خان پس از يک ماه وقتی ديد که پيوسته خون استفراغ می‌کنم، با دیگری عروسی کرد و مرا به حال و روز خودم گذاشت.» 
   ‌ روزِ به خاک سپاری زن چهارم خان، دخترک که همۀ دهکده را خالی يافته بود، با وسوسۀ زياد از برادرش خواست 
تا هر دو باری از کنار قلعۀ خان محمدگل خان ارباب بگذرند. هنوز در سايۀ ديواِرِ قلعه نرسيده بودند که دختر از 
سايۀ بلند ديواِرِ قلعه ترسيد. هردو فرار می‌کردند که اسِپِ سياِهِ خان از سوی قبرستان می‌آمد و راهِ شان را بست.
 دختر و برادرش خود را به ديوار فشردند و خان با اسِپِ سياهش لحظه‌يی در چشمان زيبا و معصوم دخترک درنگ کرد. دخترک در حالی که خود را بيشتر به ديوار می‌فشرد،‌چشمانش را به زمين پا های اسپ دوخته بود. اسِپِ خان محمدگل خان ارباب از تنگراِهِ ميان قلعه و باغ گذشت. پس از چندی، پدر دختر پوشاک پاک و سفيدی ميپوشيد و روز ها هم در خانه مي‌بود و مردم مي‌گفتندش: « ناظر دهقانان خان محمد گل خان ارباب.»  

پدر به دختر می‌گفت: «هوش کنی که از نزديک آن ديوار ها نگذری!»
 دختر با وجود ترسی، وسوسه‌يی نيز در دل داشت که چرا ديگران مي‌توانند از کنار ديوارهای قلعۀ خان محمدگل خان ارباب بگذرند و پدرم پيوسته به من می‌گويد: «هوش کنی که از کنار آن ديوار ها نگذری!»        
روزی که ظاهراً تمام مردم دهکده ماتم گرفته بودند، دختر، پدرش را برای بار اول در روز روشن با مادرش نشسته در خانه ديده بود. آن روز دهقانان ديگر نيز در دامنۀ قبرستان گرد آمده بودند. نيمه‌های روز، برادر ده سالۀ دختر – که سه سال خورد تر از او بود و هر روز با کودکان ديگر از بام تا شام فرياد مي‌زد تا خيل گنجشکان و پرنده‌گان را از چيدن دانه‌های شاليزاران باز دارد، تا در پاياِنِ هر ماه دو سير غلۀ مزِدِ فريادهايش رابه دست آورد – نيز به خانه بر گشته بود.    

 برادر دختر نيز ديگر فرياد هايش را نمی‌فروخت.   

شبی که ديوارهای بلنِدِ قلعه سايه نداشت، دختر نه از کنار ديوار، بل‌که از ميان درِ بزرگ قلعۀ خان محمد گل خان ارباب با دهل و سرنا و ساز و آواز گذشت.   

دراتاِقِ کلان خواِبِ خان محمدگل خان ارباب، زنان رقص کنان پرده از روی دخترک گرفتند و رفتند. چشم دختر به عکس بزرگی که خان آن را  سايۀ خدا می‌گفت و در ديوار روبه‌رويش آويخته شده‌بود، افتاد. خان محمدگل خان ارباب هرچه کرد که پوشاک دختر را از تنش جدا کند، نشد. گويی روح   از تنِ دخترک جدا می‌شد و پوشاک نه. خان ديد که دختر به عکس بزرگ سايۀ خدا چشم دوخته است، پرده به روی عکس بزرگ سايه خدا افگند. ديد، دختر هنوز هم چشمش را از پردۀ روی عکس سايۀ خدا برنمی‌دارد. خان محمدگل خان چراغ را خاموش کرد. درنگی سکوت گنگی بر اتاق چيره شد. ناگهان دخترک فرياد زد. باز و بازهم چنان بلند فرياد زد که انگار صدايش همۀ چراغ های تاريک قلعه را روشکرد. خان محمد گل خان ارباب چراغِ نیمه‌روشنِ اتاق را روشن کرد و آنگاه بلند تر از دختر فرياد زد.   

 همۀ چراغ های قلعه دوباره به تاريکی پيوستند.   

■

عزیزالله ایما

رازهای شراب‌خانه‌های ممنوعِ مشرق

در افسونِ جامِ چشمان خماریِ ساقیانِ سرمست

چون موی ميانِ دلبران

افسانه می‌شوند

دور از خلوتِ خاموشِ شبانگاهیِ دوشنبه‌ها

در انبوهِ می‌خانه‌های مغرب.

در شبِ خونینِ گلوی نازکِ «تبسم»

پیوسته خنجر سرخی را

خواب می‌دیدم

که آوازی بیدارم کرد

آوازِ بزمی که

گردنِ بلندِ معشوقه‌های میناتوریِ هزارساله را

در تغزلی می‌ستود

چنانی که انگار

شعر

رقصِ شورانگیزی‌ست

در زمینِ نمگینِ سوگواران

در جنبشِ تنِ آتش‌گرفتۀ زنی

در دادگاه صحرایی.

در اوجِ جنایتِ آغازِ این هزاره

وقتی روایت انسان

 به حاشیه می‌رود

آزادی

اسطورۀ گرگانِ درنده و دوپا می‌شود.

دریغا هنوز

راهِ رسیدن به قدرت

از خیابانِ قصابانِ سیاست می‌گذرد!

هنوز …

می‌پندارم که

سرودِ سدۀ ما

از صدای به‌جان‌رسیدۀ «ویرجینیا»

در آرامشِ رودخانه‌یی

و خاموشیِ «سیلویا»

در اتاقِ تاریکی

آغاز می‌شود.

می‌پندارم که

…





عزیزالله ایما

وقتی گفتند: 
«مردان بايد بروند!»   
پسرکم نگاه تلخی کرد، دخترم دستم رامحكم گرفت و زنم گفت:  
«برو، ما به دنبالت می آييم!»   

شبانگاه قاچاقچیان ما را در ميان صندوق‌های کلانی بستند و سحرگاه، نزديك آن جنگل بزرگ، کنار دريا، از کشتی پياده شديم. همه چنان تند از جا جسته و ناپديد شدند که پنداری از واپسين بند رسته باشند.   

من با سر و سيمای پريشان و با دلهرۀ فراوان، نگاه های بيگانه و زنندهيی را تحمل کرده، ساعت‌ها چشم به راه آمدن کشتی ديگری از آن سوی درياها ماندم.   

دريا طوفانی بود.   

تمام روز به آبی آب‌ها چشم دوخته بودم. رهگذران شادی، گاه تنها، گاه با آدمی و گاه با سگی از کنارم می‌گذشتند.شگفتا که درهمه گذرگاه‌های ساحلی، سگ‌ها فقط به روی من مي‌جفيدند و چنان خشم‌آلوده می غريدند که اگر دستی بازِشان نمی داشت، بدون شك مرا می‌دريدند.   

شامگاهان آژيرهايی بلند شدند. به سوی کشتی‌هايی که به ساحل موج‌ها نزديك شده بودند، دويدم. کشتی‌ها در ساحل ايستادند، گويی نعش‌هايی را به زمين می‌گذاشتند.  

تندتر دويدم، در ميان چهره های به خواب رفته، پنداشتم:   

دستمال زنم را دور زنخش بسته اند. چشمان پسرم باز است و دخترم هنوز دستش به سويی دراز است. 

   گويی فريادی از گلويم بلند شد که چشم‌ها، نگران و خيره به سويم دَور زدند. پُليس‌ها، با زبانی که نمی‌دانم چه زبانی بلند صدا کردند. 
جیب‌هایم را جُستند و دست‌هايم را بستند. 
در فرودترين اتاق کشتی که روشن‌تر از گور و بزرگ‌تر از تابوت بود، قفلم کردند.   

کشتی از جا جنبيد و انگار به سوی موج‌های دريا راه می پيمود.   

دريا هنوز هم طوفانی بود.   


■




عزیزالله ایما

سوگند به نان و نوری که همه‌جا نیستند

هنوز معده‌های معرفت گرســــنه اند

و پـرنده‌گانِ ایمان

بــسی به سوی سـیاهی

پـرواز می‌کنند.

شاید آدم‌های دیگری می‌شدیم

اگر برف را

پیراهنِ سپیدِ پرهیزِ درختان نمی‌پنداشتیم

و بوسه‌های ترِ باران را

بر تنِ برهنۀ گل‌ها

آبروریزیِ بهار نمی‌خواندیم.

شاید آدم‌های دیگری می‌شدیم

اگر گَردهای نشسته بر واژه‌گــان را

در طاق‌های بلندِ تقدس

از نقــشــه‌های قدیمیِ جنگ نمی‌روفتــیـــم.

شاید آدم‌های دیگری می‌شدیم

اگر میخکوبِ‌مان نمی‌کرد

باورهایی که مســـخ می‌کنند

انــســان را

هســتی را

و خداهایی را که از رؤیاهای کودکان زاده می‌شـــوند.

شاید آدم‌های دیگری می‌شدیم

با چشم‌اندازهایی وسیع‌تر از چراگاه‌ها

و دورتر از زندان‌های خودساختۀ نیایشگرانِ نام

اگر عشــــق را

از بندِ آیه‌های آسمانیِ اسرار رهــا می‌کــردیم.

شاید آدم‌های دیگری می‌شدیم

اگر می‌دانــستــیم که تمامِ پل‌های پرخطرِ جهان

صراط‌هایی اند که آدم‌ها را به بهشتی می‌برند

آن‌گـاه که خوبانی

در آن‌سوی رودخانه‌ها و دریاها

دلـهرۀ دیداری دارند.

عزیزالله ایما